خداوند، دانا و حکيم است. بنابراين، در لايه‌هاي ناپيداي تمام فرمان‌ها و نواهي او، حکمت و مصلحت نهفته است. بعضي از اين حکمت‌ها براي ما بازگو شده است و بخش گسترده‌اي از آن‌ها بر ما پوشيده است. گاه پيامبران يا امامان، اسباب بعضي از احکام ديني را بيان کرده‌اند؛ اما آنان نيز در صدد تبيين همه‌ي اسباب اين احکام نبوده‌اند. روزي حضرت زهرا‌- عليهاالسلام‌- در آغاز يک سخن‌راني عالمانه در مسجد مدينه، حکمت‌هاي بعضي از احکام شرعي، مانند نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، امر به معروف و نهي از منکر و... را براي يارانش بازگو کرد. دختر پيامبر خدا، پيش از همه‌ي واجبات، از حکمت وجوب ايمان سخن گفت؛
و چنين بيان داشت: «خداوند، ايمان را براي پاک شدن از شرک واجب فرمود.»(١)
او، ايمان‌- يعني باور داشتن به خدا، خوبي‌ها و حقايق‌- را بر همه‌چيز مقدم داشت؛ چرا که ايمان به خدا نخستين گام در راه رستگاري است؛ و اگر ايمان حاصل نشود، عبادت‌هاي انسان بي‌فايده خواهد بود.
به فرموده‌ي پيامبر خدا‌- صلي‌الله عليه و آله‌- ايمان در حقيقت فرايندي اعتقادي است که از «شناخت با دل، گفتار با زبان و عمل با ارکان بدن»(٢) شکل مي‌گيرد. فرستادن پيامبران از جانب خدا نيز براي اين بوده است که مردم را با خدا آشنا سازند و نهال ايمان به خدا را در دل‌هاي آنان بارور کنند. انسان‌ها نيز، پس از آن‌که مؤمن شدند، بايد واجبات الهي را به جا آورند.
اما چرا خدا، ايمان را واجب گردانيد؟ ايمان به سانِ آب پاکي است که پليدي را مي‌شويد و براي فرد، پاکيزگي را به ارمغان مي‌آورد. ما آموخته‌ايم که هر چيز نجس و آلوده را بايد پاک و پاکيزه گرداند. اگر خوب بنگريم، شرک نيز يک نجاست معنوي است. کدام نجاست از ناداني و انکار خدا نجس‌تر است؟ براي شست‌و‌شوي دل از اين جهل بايد از کاراترين پاک‌کننده‌ي معنوي، يعني ايمان به خدا بهره برد.(٣)
آن‌گاه که ايمان حاصل شد و دل طاهر گرديد، وقت آن است که اين قلب هر روز زيبا و زيباتر گردد و آن قدر شفاف و مصفا شود که آيينه‌ي تمام‌نماي خدا شود. راه اين شفافيت نيز عمل به واجبات و ترک محرمات است. از اين رو، حضرت زهرا‌- عليهاالسلام‌- پس از اين فراز نوراني، به فلسفه‌ي احکام شرعي مي‌پردازند و مي‌فرمايند:
«و خداوند، نماز را براي جلوگيري از کبر و سرکشي، و روزه را براي استواري اخلاص واجب کرد...»(٤)
آري سرلوحه‌ي تمام فرامين و نواهي پيشوايان ديني، دعوت به ايمان است. گذشته از آن‌که حضرت زهرا در طليعه‌ي خطبه‌ي خويش، مردم را به ايمان فراخواندند، اميرمؤمنان نيز دقيقاً از همين واژگان در فراخواني مردم به خوبي‌ها استفاده کرده‌اند. حکمت ٢٥٢ نهج‌البلاغه، همانند همين فرمايش فاطمي است. لقمان نيز به فرزندش اين‌گونه اندرز مي‌دهد: «پسرم! چيزي را همتاي خدا قرار مده که شرک، ظلم بزرگي است.»(٥)
پيام‌هاي حديث فاطمي
١. ايمان، کاراترين پاک‌کننده‌ي معنوي است که بزرگ‌ترين پليدي، يعني شرک را مي‌زدايد؛
٢. تمام دستورهاي الهي دليل دارد.

پي‌نوشت‌ها
١. «فَرَضَ الله الإيمانَ تطهيراً مِن الشِّرک». بحارالأنوار، ج١٦، ص٣٦٨؛ ميزان‌الحکمة، ج٦، ص ٢٨١، ح ١٠٧٢٨؛ همين روايت از معصومان ديگر نيز گزارش شده است: ر.ک: نهج‌البلاغه، حکمت ٢٥٢؛ بحارالأنوار، ج٦، ص١١٠‌.
٢. منتخب ميزان‌الحکمة، ص٥٧‌.
٣. برگرفته از شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابي‌الحديد، ج١٩، ص٨٦‌.
٤. نهج‌البلاغه، حکمت ٢٥٢‌.
٥. لقمان (٣١)، آيه‌ي ١٣.